Aktywna turystyka

Gorczański Park Narodowy

0 / 5
Dodaj do ulubionych

Gorczański Park Narodowy obejmuje centralną i północno-wschodnią część pasma Gorców (ok. 13% powierzchni całego pasma). Położony jest w południowej części kraju, w województwie małopolskim. Gorczański Park Narodowy utworzony został w 1981 roku na obszarze 5 908 ha.

Obecna powierzchnia parku wynosi 7 030 ha, z czego 6 591 ha to lasy. Ochroną ścisłą objęto 3 611 ha, w tym 3 596 ha lasów. Powierzchnia otuliny Gorczańskiego Parku Narodowego obejmuje 16 647 ha.

Pod względem powierzchni jest na 17 miejscu pośród 23 polskich parków narodowych. Ponad 97% obszaru stanowi zwarty kompleks, obejmujący najwyższe położenia Gorców. Pozostały odsetek tworzy 15 enklaw, z których największe to uroczyska: Jasionów, Pod Gorcem, Las Kędzierski i Dwór w Porębie Wielkiej. Od 1997 r. otoczony jest strefą ochronną – otuliną, o powierzchni 16 647 ha, w której obowiązują zasady ochrony środowiska zabezpieczające Park przed zagrożeniami zewnętrznymi, wynikającymi z działalności człowieka. Największa część otuliny znajduje się w granicach gminy Nowy Targ (5 818,64 ha), co jednak w niewielkim stopniu rekompensuje pozostawienie poza granicami GPN przyrodniczo cennych terenów – kopuły szczytowej Turbacza, górnej części dolin: Lepietnicy, Obidowca, a także Kowańców.

Cały teren Parku leży w województwie małopolskim, w powiatach limanowskim (77,8%) i nowotarskim (22,2%); na terenie 5 gmin: Niedźwiedź (42% powierzchni), Kamienica (19%), Mszana Dolna (16%), Ochotnica Dolna (14%), Nowy Targ (9%).

W GPN wyróżniono trzy kategorie ochrony: ścisłą, czynną i krajobrazową. Z uwagi na występowanie rzadkich w skali europejskiej gatunków ptaków, tj.: głuszca, dzięcioła białogrzbietego, sóweczki i puszczyka uralskiego, GPN został włączony do rządowego projektu sieci Natura 2000 jako Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków – „Gorce”.

Flora Gorczańskiego Parku Narodowego jest niezwykle bogata. Lasy stanowią aż 95% powierzchni Gorczańskiego Parku Narodowego, liczne w nich są drzewa w wieku powyżej 100 lat. W drzewostanie występują głównie: świerk, buk, jodła, domieszkę natomiast stanowią: modrzew, wiąz, jesion, jawor, olsza szara. Wyróżniono tu wiele zespołów leśnych, a wśród nich buczynę karpacką, kwaśną buczynę górską, żyzną jedlinę, bór świerkowo – jodłowy regla dolnego i górnego, olszynę karpacką i olszynę bagienną.

Charakterystyczne dla Gorców są duże kompleksy leśne, występujące w dwóch piętrach roślinności: reglu dolnym (650 – 1100 m n.p.m.) i górnym (powyżej 1100 m n.p.m.).

W runie leśnym tych lasów występują charakterystyczne dla tych zespołów roślinnych gatunki. Są to: bodziszek leśny, czosnek niedźwiedzi, kokorycz pusta, listera sercowata, urdzik karpacki, wietlica alpejska, żywiec bulwkowaty, żywokost sercowaty, pospolita borówka brusznica, liczne mchy i paprocie.

W młakach i ziołoroślach nadpotokowych występują: lepiężnik wyłysiały, knieć błotna, tojad dzióbaty, modrzyk górski i parzydło leśne. Rzadkimi elementami są zarzyczka górska, skalnica gronkowa i fiołek dwukwiatowy. Podejźrzon lancetowaty to największa osobliwość florystyczna Gorców. Nie ma dokładnych informacji na temat czy ta roślina nie wyginęła, jednak kiedyś obserwowana była pod Turbaczem.

Osobną grupę stanowią zespoły roślinne związane z polanami, na których występuje aż 130 gatunków związanych wyłącznie z polanami. Stąd też tak ważne jest  zachowanie tych polan i niedopuszczenie do ich zalesienia. Rosną tutaj m.in.: jastrzębiec pomarańczowy, mieczyk dachówkowaty, tłustosz pospolity, pełnik europejski, prosienicznik jednogłówkowaty, szafran spiski i aż 13 gatunków z rodziny storczykowatych, m.in. gółka długoostrogowa, kruszczyk szerokolistny, ozorka zielona, stoplamek plamisty i szerokolistny, storczyca kulista. Duża część tych polan jest bardzo jałowa, pokryta roślinnością ubogich siedlisk, tzw. „psiarami” z psią trawką, dziewięćsiłem bezłodygowym i kuklikiem górskim.

W faunie Gorczańskiego Parku Narodowego stwierdzono występowanie ponad 1000 gatunków bezkręgowców, w tym 23 endemity karpackie lub karpacko – sudeckie. Liczne są gatunki bezkręgowców górskich i borealnych (ok. 100 gatunków). Na polanach liczna fauna motyli (m.in. rusałka admirał, rusałka pokrzywnik, perłowiec większy, chrząszcze i inne).

Duże i dobrze zachowane kompleksy leśne Gorczańskiego Parku Narodowego sprzyjają licznemu występowaniu tu zwierząt, dla których gdzie indziej brakuje już odpowiednich siedlisk: dzika, jelenia, sarny, wydry, borsuka, gronostaja. Zróżnicowane środowiska (oprócz lasów są polany) sprzyjają dużej różnorodności gatunkowej fauny parku.

Występuje tu 185 gatunków kręgowców, z czego 21 jest w rejestrze Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt. Są to:

– płazy: traszka karpacka,

– ptaki: cietrzew, dzięcioł białogrzbiety, dzięcioł trójpalczasty, głuszec, orlik krzykliwy, orzeł przedni, puchacz, puszczyk uralski, sóweczka, włochatka,

– ssaki: koszatka leśna, mroczka posrebrzana, mroczek pozłocisty, niedźwiedź brunatny, podkowiec mały, popielica szara, rzęsorek mniejszy, ryś euroazjatycki, wilk szary, żbik europejski.

Występuje 9 gatunków nietoperzy, 130 gatunków ptaków (w tym 100 gniazdujących na terenie parku), 7 gatunków płazów. W potokach występują ryby: pstrąg potokowy, głowacz pręgopłetwy.

Na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego wyróżniamy cztery rezerwaty przyrody: Rezerwat przyrody Kostrza, Rezerwat przyrody Luboń Wielki, Rezerwat przyrody Mogielica oraz Rezerwat przyrody Śnieżnica.

Rezerwat przyrody Kostrza to ścisły i leśny rezerwat przyrody na górze Kostrza w Beskidzie Wyspowym. Znajduje się w gminie Jodłownik i gminie Limanowa – dokładnie na terenie wsi Kostrza i Rupniów. Został powołany Zarządzeniem Nr 5/2001 Wojewody Małopolskiego z dnia 4 stycznia 2001 roku. Stanowi własność Skarbu Państwa i podlega Nadleśnictwu Limanowa.

Rezerwat znajduje się na podwierzchołkowych, stromych, północnych zboczach góry na wysokości 550 – 720 m n.p.m. i ma powierzchnię 38,56 ha. Utworzony został dla ochrony dobrze zachowanego starodrzewu i stanowisk rzadkiej paproci – języcznika zwyczajnego. W rezerwacie wyróżnia się dwa zespoły leśne: buczyna karpacka i jaworzyna górska (jaworzyna górska z miesięcznicą trwałą i jaworzyna górska z języcznikiem zwyczajnym). Rosną tutaj liczące około 150 lat potężne buki.

Z roślin chronionych występują: bluszcz pospolity, języcznik zwyczajny, kopytnik pospolity, lilia złotogłów, paprotka zwyczajna, pierwiosnek wyniosły, przytulia wonna. Z większych ssaków żyją tutaj: dzik, sarna, zając szarak.

Obszar tego rezerwatu włączony został do obszarów ochrony siedlisk Natura 2000.

Rezerwat przyrody Luboń Wielki to rezerwat przyrody nieożywionej na Luboniu Wielkim (1022 m n.p.m.) w Beskidzie Wyspowym. Ma powierzchnię 11,80 ha. Rezerwat ten został utworzony w 1970 roku.  

Znajduje się na stromych, południowo – wschodnich stokach góry, na wysokości 746 – 1014 m n.p.m.

Budujące go skały to piaskowce serii magurskiej pochodzące z eocenu. Na obszarze rezerwatu znajduje się największy w Beskidzie Wyspowym jęzor osuwiska fliszowego z gołoborzem, a ponadto obszar pokryty oderwanymi skałami, nisza osuwiskowa zawalona skalnymi blokami i ściana osuwiskowa. Osunięte skały tworzą grzędy i garby skalne wysokości kilku metrów, zwane Dziurawymi Turniami. Obszar ten otoczony jest lasem, w dolnej części jest to las jodłowo – świerkowy (z przewagą świerka i domieszką buka), w górnej buczyna karpacka. W dość ubogim runie leśnym występują borówki i paprocie: nerecznica szerokolistna i wietlica samicza. W zacienionych miejscach rozwijają się bujnie zbiorowiska mchów, wątrobowców i paproci. Z ciekawszych roślin w lesie otaczającym rezerwat występują: goryczka krzyżowa, kruszczyk rdzawoczerwony, marzanka wonna, paprotka zwyczajna, porzeczka alpejska, śnieżyczka przebiśnieg, wawrzynek wilcze łyko, paproć zanokcica północna.

Wśród bloków i płyt skalnych na obszarze rezerwatu znajdują się liczne nisze i szczeliny jaskiniowe. Już Kazimierz Sosnowski wzmiankował o dwóch jaskiniach. Kowalski w 1954 roku zbadał i opisał Jaskinię w Luboniu Wielkim. Później speleolodzy spenetrowali i opisali jeszcze wszystkich w Dziurawych Turniach. Największa jest Jaskinia w Luboniu Wielkim. Ma ona 26 m długości i deniwelację 9 m. Jako jedyna posiada ona własny mikroklimat. Obserwowano i niej w zimie 1999/2000 r. hibernujące dwa nietoperze (nocki duże).

Przez teren rezerwatu prowadzi żółty szlak turystyczny z Rabki – Zaryte na szczyt Lubonia Wlk. Jest to tzw. Perć Borkowskiego. Czas przejścia do rezerwatu ok. 1.50 godz. Na szlaku tym turysta spotka się z atrakcjami niespotykanymi gdzie indziej w Beskidach; wspinaczką po gołoborzu, płytach i blokach skalnych.

Zagrożeniem dla rezerwatu jest zaśmiecanie go przez turystów oraz postępujące zarastanie gołoborza lasem. Osypujące się z drzew liście sprzyjają tworzeniu gleby, na której porasta roślinność. Nieusuwanie drzew i roślinności niewątpliwie przyspieszy naturalny proces zarastania tego pięknego, wyjątkowego w Beskidach obszaru.

Rezerwat przyrody Mogielica to faunistyczny rezerwat na szczycie i północnych stokach najwyższego szczytu Beskidu Wyspowego – Mogielicy (1171 m n.p.m.). Pod względem administracyjnym znajduje się w miejscowościach na obszarze gminy Słopnice i gminy Dobra.

Utworzony został 12 marca 2011 roku na podstawie zarządzenia 37/10 Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Krakowie z dnia 30 grudnia 2010, opublikowanego 25 lutego 2011 roku.

Obszar ma powierzchnię 50,44 ha, a ponadto utworzono jego otulinę o powierzchni 90,69 ha. Utworzony został w celu „ochrony głuszca Tetrao urogallus i jego biotopu, a także innych rzadkich gatunków ptaków oraz siedlisk przyrodniczych i form skalnych występujących w szczytowej partii góry Mogielica. Ze względu na dominujący przedmiot ochrony rezerwat zalicza się do typu faunistycznego (PFn), podtypu ptasiego (pt) oraz typu biocenotycznego i fizjocenotycznego (PBf), podtypu biocenoz naturalnych i półnaturalnych (bp) z elementami typu geologicznego i glebowego (PGg), podtypu form tektonicznych i erozyjnych (te). Ze względu na główny typ ekosystemu, rezerwat zalicza się do typu leśnego i borowego (EL), podtypu borów górskich i podgórskich (bgp) oraz podtypu lasów górskich i podgórskich (lgp). Nadzór nad rezerwatem sprawuje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Krakowie.” (cytat z zarządzenia).

Starania o utworzenie tego rozpoczęto w 2005, kiedy to gmina Słopnice uchwaliła projekt budowy kompleksu narciarskiego na północnych stokach Mogielicy. Jego górna stacja znajdowałaby się w ostoi głuszca. M.in. dzięki staraniom ekologów, głównie członków Małopolskiego Koła TP Bocian nie doszło do realizacji tego projektu. Organizacja ta wykonała szczegółową inwentaryzację przyrodniczą kopuły szczytowej Mogielicy. W wyniku tej inwentaryzacji stwierdzono, że na obszarze rezerwatu gniazdują m.in. tak rzadkie w Polsce gatunki ptaków, jak: dzięcioł trójpalczasty, dzięcioł białogrzbiety, sóweczka, włochatka, drozd obrożny, czeczotka, orzechówka zwyczajna, ponadto teren ten znajduje się w rewirze łowieckim puszczyka uralskiego, puchacza, orlika krzykliwego i orła przedniego. W wielkim kompleksie leśnym Mogielicy stale bytują też wilki i rysie, a czasami pojawia się niedźwiedź brunatny.

Mogielicę porastają głównie lasy bukowo-jodłowe, zaś w kompleksie szczytowym znajduje się naturalny płat górnoreglowej świerczyny. Starania o utworzenie rezerwatu popierane były przez zarządzające tym terenem Nadleśnictwo w Limanowej. Leśnicy już od 2005 roku począwszy zaprzestali wycinki drzew na projektowanym obszarze rezerwatu. Zdaniem działaczy ochrony przyrody utworzenie rezerwatu „Mogielica” jest jednak tylko częściowym sukcesem. Wybudowanie bowiem wieży widokowej na szczycie Mogielicy spotęgowało ruch turystyczny. Obszar rezerwatu będący kompromisem między działaczami ochrony a radami gmin jest zdaniem ekologów zbyt mały i powinien zostać włączony do sieci Natura 2000.

Rezerwat przyrody Śnieżnica to leśny rezerwat przyrody na Śnieżnicy (1006 m n.p.m.) w Beskidzie Wyspowym. Administracyjnie jest to teren gminy Dobra w powiecie limanowskim. Utworzony został w 1968 roku. Początkowo miał on powierzchnię zaledwie 8,57 ha, ale w 2004 roku powiększony został do 24,92 ha.

Rezerwat znajduje się na stromych zboczach po północnej stronie środkowego szczytu Śnieżnicy o nazwie Wierchy. Utworzony został dla ochrony naturalnego fragmentu buczyny karpackiej. Służy także ochronie rzadkich gatunków roślin i zwierząt, gleby i wód. Na jego obszarze znajdują się grzbietowe wychodnie skalne. W runie leśnym występują rzadkie i chronione rośliny, m.in. widłak goździsty, widłak jałowcowaty, tojad mocny, ciemiężyca zielona, kopytnik pospolity, a także śnieżyczka przebiśnieg i lilia złotogłów.

Z dużych ssaków swoją ostoję mają tutaj: sarna, lis, dzik, jeleń, kuna leśna, a z większych ptaków: myszołów zwyczajny, jarząbek, puszczyk.

Konne szlaki turystyczne Gorczańskiego Parku Narodowego:

  • Turbacz – polana Mraźnica pod Gorcem

W Gorczańskim Parku Narodowym wyznaczono szlaki dla indywidualnej (tzn. do 5 koni) turystyki konnej. Amatorzy jazdy wierzchem są zobowiązani każdorazowo zgłaszać swój wjazd na teren Parku w Dyrekcji Parku lub u leśniczego odwiedzanego obwodu ochronnego. Pobyt z koniem dłuższy niż 1 dzień wymaga pisemnego zezwolenia Dyrektora GPN.

Urozmaicony teren Parku z licznymi polanami i rozległymi krajobrazami stanowi doskonały teren dla konnych wycieczek.

  • Polana Gabrowska – Jaworzyna Kamienicka – Trusiówka

W Gorczańskim Parku Narodowym wyznaczono szlaki dla indywidualnej (tzn. do 5 koni) turystyki konnej. Amatorzy jazdy wierzchem są zobowiązani każdorazowo zgłaszać swój wjazd na teren Parku w Dyrekcji Parku lub u leśniczego odwiedzanego obwodu ochronnego. Pobyt z koniem dłuższy niż 1 dzień wymaga pisemnego zezwolenia Dyrektora GPN.

   Urozmaicony teren Parku z licznymi polanami i rozległymi krajobrazami stanowi doskonały teren dla konnych wycieczek.

  • Potasznia – Pasieka – Koninki

W Gorczańskim Parku Narodowym wyznaczono szlaki dla indywidualnej (tzn. do 5 koni) turystyki konnej. Amatorzy jazdy wierzchem są zobowiązani każdorazowo zgłaszać swój wjazd na teren Parku w Dyrekcji Parku lub u leśniczego odwiedzanego obwodu ochronnego. Pobyt z koniem dłuższy niż 1 dzień wymaga pisemnego zezwolenia Dyrektora GPN.

Urozmaicony teren Parku z licznymi polanami i rozległymi krajobrazami stanowi doskonały teren dla konnych wycieczek.

  • Potasznia – Brukowana Droga – przełęcz Borek i dalej niebieskim szlakiem do Rzek

W Gorczańskim Parku Narodowym wyznaczono szlaki dla indywidualnej (tzn. do 5 koni) turystyki konnej. Amatorzy jazdy wierzchem są zobowiązani każdorazowo zgłaszać swój wjazd na teren Parku w Dyrekcji Parku lub u leśniczego odwiedzanego obwodu ochronnego. Pobyt z koniem dłuższy niż 1 dzień wymaga pisemnego zezwolenia Dyrektora GPN.

Urozmaicony teren Parku z licznymi polanami i rozległymi krajobrazami stanowi doskonały teren dla konnych wycieczek.

  • Koninki -dolina Potoku Turbacz – dolina Olszowego Potoku

W Gorczańskim Parku Narodowym wyznaczono szlaki dla indywidualnej (tzn. do 5 koni) turystyki konnej. Amatorzy jazdy wierzchem są zobowiązani każdorazowo zgłaszać swój wjazd na teren Parku w Dyrekcji Parku lub u leśniczego odwiedzanego obwodu ochronnego. Pobyt z koniem dłuższy niż 1 dzień wymaga pisemnego zezwolenia Dyrektora GPN.

Urozmaicony teren Parku z licznymi polanami i rozległymi krajobrazami stanowi doskonały teren dla konnych wycieczek.

  • Koninki – Tobołów – Obidowiec – Turbacz

W Gorczańskim Parku Narodowym wyznaczono szlaki dla indywidualnej (tzn. do 5 koni) turystyki konnej. Amatorzy jazdy wierzchem są zobowiązani każdorazowo zgłaszać swój wjazd na teren Parku w Dyrekcji Parku lub u leśniczego odwiedzanego obwodu ochronnego. Pobyt z koniem dłuższy niż 1 dzień wymaga pisemnego zezwolenia Dyrektora GPN.

Urozmaicony teren Parku z licznymi polanami i rozległymi krajobrazami stanowi doskonały teren dla konnych wycieczek.

  • Polana Gabrowska – Zielenica- do granic GPN

W Gorczańskim Parku Narodowym wyznaczono szlaki dla indywidualnej (tzn. do 5 koni) turystyki konnej. Amatorzy jazdy wierzchem są zobowiązani każdorazowo zgłaszać swój wjazd na teren Parku w Dyrekcji Parku lub u leśniczego odwiedzanego obwodu ochronnego. Pobyt z koniem dłuższy niż 1 dzień wymaga pisemnego zezwolenia Dyrektora GPN.

Urozmaicony teren Parku z licznymi polanami i rozległymi krajobrazami stanowi doskonały teren dla konnych wycieczek.

Turystyka narciarska natomiast w odróżnieniu od narciarstwa rekreacyjnego łączy w sobie wypoczynek czynny i krajoznawstwo. Gruba pokrywa śnieżna niezbędna dla jej uprawiania stanowi jednocześnie warstwę ochronną dla gleby i szaty roślinnej. Dzięki temu ingerencja człowieka w środowisko przyrodnicze jest znikoma. Dla tego rodzaju naszej aktywności oprócz odpowiedniego sprzętu niezbędna jest pokrywa śnieżna o grubości co najmniej 20 cm. W Gorcach takie warunki śniegowe występują od trzeciej dekady grudnia do pierwszej dekady marca na terenach położonych do 600 m n.p.m.

Turystyka narciarska może być uprawiana na wszystkich szlakach dostępnych dla turystyki pieszej oraz po wyznaczonych drogach stokowych.

 

Piesze szlaki turystyczne Gorczańskiego Parku Narodowego:

  • zielony szlak z Koninek przez polanę Tobołów, Suhorę, Obidowiec na Stare Wierchy

Na wędrówkę należy zaplanować około  3,5 godz. (w odwrotnym kierunku godzinę mniej). Trasa rozpoczyna się w Koninkach przy kaplicy św. Rozalii i prowadzi dość stromo na Tobołów. Trudne podejście można ominąć wyjeżdżając na Tobołów wyciągiem krzesełkowym. Na odcinku Tobołów – Suhora przebieg szlaku pokrywa się ze ścieżką edukacyjną „Wokół doliny Poręby”. Liczne polany: Jaworzyna Porębska, Tobołów, Suhora, Obidowiec i Młynarska są atrakcyjne widokowo i wyróżniają się bogactwem florystycznym. Podczas wędrówki można obejrzeć rzadkie i chronione rośliny młaki kozłkowo-turzycowej i łąki mietlicowej. Zalesione siodło polany Suhora pełni rolę korytarza ekologicznego, którym przechodzi wiele gatunków zwierząt, np. wilk i ryś. Podczas wędrówki przez las jest okazja do oznaczania głównych gatunków drzew występujących w GPN: świerka, jodły i buka. Tworzą one zbiorowiska leśne buczyny karpackiej oraz górnoreglowej świerczyny.
Na szczycie Suhory znajduje się górskie obserwatorium astronomiczne.

  • niebieski szlak z Huciska przez polanę Średnie, Czoło Turbacza do schroniska pod Turbaczem

Czas przejścia tego odcinka to minimum 2 godziny 30 minut. Szlak miejscami jest bardzo forsowny, zwłaszcza podejście na Średnie i Czoło Turbacza. Jest to najpopularniejszy szlak pieszy na Turbacz od strony północnej, wyznaczony jeszcze przed II wojną światową. Wiedzie przez wiekowe drzewostany dawnego rezerwatu im. Władysława Orkana oraz kilka polan: Szałasisko, Średnie i Halę Turbacz. Porastają je zbiorowiska – łąki ostrożeniowej, mieczykowo-mietlicowej, bliźniczkowej.

Zależnie od terminu wędrówki można uczyć się tutaj oznaczania rzadkich gatunków roślin (storczyki, ciemiężyca zielona, rdest wężownik, mieczyk dachówkowaty). Równie interesujące może być poznawanie zbiorowisk leśnych, głównie buczyny karpackiej i górnoreglowej świerczyny.
Szlak jest wyjątkowo bogaty w walory kulturowe. Na polanie Hucisko w XVIII wieku – przez prawie czterdzieści lat – działała huta szkła Lubomirskich. Według legendy na Średnim, co roku święty Mikołaj wyznacza wilkom zwierzynę, która będzie ich pożywieniem w następnym sezonie. Na Czole Turbacza zobaczymy wykuty w skale zagadkowy napis opisywany już przez W. Orkana i K. Sosnowskiego. Niektórzy historię tej inskrypcji wiążą z konfederatami barskimi, inni z gorczańskimi zbójnikami czy z osobą Franciszka Lackiego – pracownika kancelarii dworskiej w Porębie Wielkiej. Na Hali Turbacz w 2003 r. ustawiono obelisk upamiętniający 50 rocznicę mszy św. odprawionej przez ks. Karola Wojtyłę we wrotach nieistniejącego już szałasu.

  • szlak pamiątek orkanowskich (znaki zielone) wiodący z Niedźwiedzia na Turbacz

Na przejście należy zaplanować co najmniej 5 godzin. Wycieczkę można rozpocząć z dyrekcji GPN w Porębie Wielkiej (punkt informacyjny, możliwość nabycia wydawnictw). Trasa wiedzie przez miejsca związane z życiem Władysława Orkana. W Niedźwiedziu na rynku stoi pomnik pisarza wg projektu S. Marcinowa i M. Rekuckiego, wykonany z uszlachetnionego betonu. Został tu przeniesiony z Nowego Targu, po tym jak Podhalanie z Chicago ufundowali jego „bogatszą” replikę ze spiżu. Ażeby dotychczasowy pomnik Orkana nie spoczął w lamusie, mieszkańcy Niedźwiedzia znaleźli dla niego miejsce w rodzinnych, zagórzańskich stronach. Na miejscowym cmentarzu znajduje się grób pierwszej żony Orkana – Marii Zwierzyńskiej oraz jego ukochanej, jedynej córki Zofii.
Po zwiedzeniu Niedźwiedzia kierujemy się do Orkanówki i dalej przez polanę Łąki, Turbaczyk, Czoło Turbacza na Turbacz.

  • czarny szlak z Lubomierza przez polanę Jastrzębie, Kudłoń, Kopę do Koniny

Wędrówkę po Gorcach można też rozpocząć w Lubomierzu. Wieś założona przez Sebastiana Lubomirskiego – właściciela ogromnego majątku – w tym klucza Porębskiego, który zdobył zarządzając krakowskimi żupami solnymi. Zainteresowanym geologią i geomorfologią polecamy wycieczkę czarnym szlakiem z Lubomierza przez polanę Jastrzębie, Kudłoń, Kopę do Koniny. Na przejście trasy (miejscami forsownej) przeznaczyć należy przynajmniej 4 godz. 30 minut. Na stromych stokach spotkamy liczne odsłonięcia fliszu karpackiego z widocznymi warstwami łupków i piaskowców. Przy podejściu na polanę Kudłoń zobaczymy kilka wychodni skalnych, z których najbardziej okazała to Kudłoński Baca. W okolicy szczytu Kudłonia występują złomiska i pokaźna ambona skalna.
W czasie sprzyjającej aury z polan możemy podziwiać rozległe panoramy Beskidu Wyspowego, Pasma Babiogórskiego i Tatr.
Botaników zainteresuje rosnący w szczelinach skalnych dzwonek wąskolistny i skalnica gronkowa mająca tu jedyne stanowisko w Gorcach. Na mijanych polanach poznamy rzadkie gatunki roślin, m.in.: kuklika górskiego, jastrzębca alpejskiego, pięciornika złotego i ciemiężycę zieloną. Z różnorodnością ekosystemów łąkowych związany jest bogaty świat owadów. W pełni sezonu wegetacyjnego zaobserwujemy liczne gatunki motyli, m.in. rusałki: wierzbowca, pawika, żałobnika oraz mieniaki: stróżnika i tęczowca.
Na większości polan dostrzeżemy zachodzący dynamicznie proces sukcesji leśnej.
Schodząc do Koniny, pomiędzy Pustakiem a Kopą, zobaczymy liczne wychodnie skalne, wśród których największe ambony osiągają nawet 20 m wysokości. W drodze możemy podziwiać wielogatunkowe lasy regla dolnego. Na zachodnich i południowo-zachodnich stokach rośnie duża ilość pomnikowych jodeł. Osiągają one 35–40 m wysokości i mają powyżej 100 cm w pierśnicy (tj. średnica na wysokości 1,3 m od gruntu). Ich wiek szacuje się na 250–300 lat.

  • żółty szlak prowadzący na Turbacz przez polanę Jaworzynkę, Kudłoń, przełęcz Borek i Halę Turbacz

Wyznaczony w 1926 roku przez księdza Walentego Gadomskiego, twórcę tatrzańskiej Orlej Perci, został nazwany szlakiem dziesięciu polan. Na jego przejście trzeba co najmniej 5 godzin.
Z polan możemy podziwiać panoramy Beskidu Wyspowego, Sądeckiego, Niskiego, Beskidu Makowskiego, Pasma Babiogórskiego i Tatr. Na niektórych z nich zachowały się tradycyjne szałasy (Jaworzynka, Podskały, Adamówka). Świadectwem gospodarki pasterskiej prowadzonej przez wieki na gorczańskich polanach są zespoły roślinne: łąka mieczykowo-mietlicowa, ostrożeniowa czy bliźniczkowa. Wędrując, możemy rozpoznawać gatunki rzadkich roślin górskich, jak: pięciornik złoty, jastrzębiec alpejski, ciemiężyca zielona i pełnik europejski. Na odcinku z przełęczy Borek na Halę Turbacz szlak prowadzi przez żyzne buczyny. Liczne w nich miejsca podmokłe są porośnięte przez gatunki ziołoroślowe, jak: tojad smukły, modrzyk górski, omieg górski. Na przełomie maja i czerwca spotkamy tu łany kwitnącego czosnku niedźwiedziego. Równie piękne buczyny z kokoryczą pustą, rutewką zdrojówkowatą i czosnkiem oglądać możemy na odcinku z polany Podskały na Adamówkę.

  • niebieski szlak z polany Trusiówka przez dolinę Kamienicy na przełęcz Borek

To jedna z najłatwiejszych tras.  Czas przejścia – 3 godziny. Przejście końcowym odcinkiem jest utrudnione, ponieważ szlak został zniszczony przez wezbrane wody Kamienicy.
Wędrując jedną z piękniejszych dolin w Gorcach mijamy szałas „Papieżówkę”, w którym w sierpniu 1976 roku przez dwa tygodnie mieszkał ówczesny metropolita krakowski kardynał Karol Wojtyła. W skromnych warunkach szałasu przeżywał dni skupienia.
Szlak polecamy także osobom, które interesują się geologią i geomorfologią. Na trasie możemy zaobserwować liczne odsłonięcia fliszu karpackiego z widocznymi warstwami łupków, piaskowców i zlepieńców. Powstały one w wyniku erozji wodnej, zwłaszcza podczas powodzi w 1997 i 2000 roku. Na przełęczy Borek widoczne są skutki niszczącej działalności górskich potoków. Z jednej strony jest ona intensywnie erodowana przez Kamienicki Potok, z przeciwnej – podcinana wskutek erozji wstecznej potoku Konina. Za kilkadziesiąt lat obniżenie może zostać „przepiłowane” i wówczas wody Kamienicy zostaną przechwycone przez potok Konina i znajdą się w dorzeczu Raby. To rzadkie zjawisko geomorfolodzy nazywają kaptażem.

  • szlak zielony, prowadzący z doliny Kamienicy na Kudłoń

Szlak zielony, prowadzący z doliny Kamienicy na Kudłoń, to jedna z krótszych znakowanych tras turystycznych na terenie GPN. Prowadzi przez dorodne lasy bukowe na polanę Stawieniec, a dalej przez górnoreglowe świerczyny do grzbietu Kudłonia. Czas potrzebny na przejście tego odcinka – 1 godz. 15 minut.
Na Stawieńcu możemy obejrzeć kamienne fundamenty zabudowań wzorcowego gospodarstwa halnego, które funkcjonowało tu w okresie międzywojennym. W czasie II wojny światowej stacjonowały na polanie oddziały AK i sowieckiej partyzantki. Budynki spłonęły w październiku 1944 roku.
Polana jest objęta ochroną czynną. Coroczne koszenie ma na celu utrzymanie cennych zbiorowisk roślinnych: młak kozłkowo-turzycowych, łąk mieczykowo-mietlicowych i ziołorośli z ciemiężycą zieloną.

  • szlak niebieski prowadzący na Gorc Kamienicki przez Koszarki

Szlak ten obfituje w ciekawostki kulturowe. Trasa jest krótka (2 godziny i 30 minut), ale dość trudna (513 m różnicy wzniesień). Początek doliny Kamienicy to miejsce, gdzie przez wiele lat funkcjonowały huty szkła Wodzickich z Poręby Wielkiej i Maksymiliana Marszałkowicza z Kamienicy. Na polanie Nowej położonej w siodle pomiędzy Magorzycą a masywem Gorca spotkamy metalowy krzyż na mogile niemieckiego żołnierza poległego w styczniu 1945 roku.
Wędrując dalej przez dolnoreglowe bory jodłowo-świerkowe i buczyny spotkamy wiele okazów lilii złotogłów. Warto wiedzieć, że w średniowieczu była ona uważana za substrat „kamienia filozoficznego”, czyli substancji, która wszystko zamienia w złoto. Z polany Świnkówka roztaczają się wspaniałe widoki na główny grzbiet Gorców, dolinę Kamienicy i Tatry. W czerwcu i początkiem lipca kwitną na polanie jaskry platanolistne.
Na polanie Gorc Kamienicki, na bloku skalnym obok szałasu widnieje inskrypcja upamiętniająca Tadeusza Twardzickiego. W okresie międzywojennym był on organizatorem prac doświadczalnych z zakresu tzw. halowania bydła rasy polskiej czerwonej w Gorcach. Eksperyment miał na celu nabycie naturalnej odporności przez bydło hodowane w trudnych górskich warunkach.

  • zielony szlak prowadzący z Ochotnicy przez Jaworzynę Kamienicką na polanę Gabrowską

Na pokonanie tego odcinka należy zaplanować co najmniej 3 godziny 30 min. Jest to szlak łatwy i atrakcyjny widokowo, prowadzący głównym grzbietem Gorców. Na trasie mijamy liczne miejsca upamiętniające wydarzenia II wojny światowej. Z polany Chyzikowej widzimy osiedle Skałka w Ochotnicy Górnej, które przez długi czas było bazą IV batalionu 1. Pułku Strzelców Podhalańskich AK pod dowództwem kpt. Juliana Zapały „Lamparta”. Około 500 m za Chyzikową znajduje się mogiła plutonowego Władysława Pisarskiego ps. „Piwonia” – jedynego poległego po stronie polskiej podczas bitwy nad Ochotnicą, stoczonej przez partyzantów 18–20.X.1944 roku. Dalej wędrujemy przez polanę Bieniowe, gdzie w budynku przedwojennego gospodarstwa wzorcowego działał w 1944 roku polowy szpital 1. psp AK. Kolejne polany to Przysłop Górny i Średniak. Na tej ostatniej można odnaleźć Zbójecki Plac – niewielkie zagłębienie terenu będące pozostałością stawku osuwiskowego. Według legendy jest to miejsce „wytańcowane” przez gorczańskich zbójników. Po kolejnej godzinie marszu dochodzimy do Jaworzyny Kamienickiej – najbardziej znanej polany w Gorcach. Tutaj, przez ponad pięćdziesiąt lat bacował Tomasz Chlipała zwany Bulandą. Z jego postacią związanych jest wiele legend i „gadek” góralskich. W bezpośrednim sąsiedztwie polany znajduje się Zbójecka Jama. Wylot jaskini prowadzi do pionowej głębokiej na 3.5 m studni, z której biegną dwa wąskie chodniki kończące się zwaliskiem głazów. Według podań stanowiła ona schronienie dla zbójników. Szlak kończy się na polanie Gabrowskiej, na której w maju 1943 roku oddział Konfederacji Tatrzańskiej pod dowództwem Józefa Kurasia ps. „Orzeł” zabił dwóch konfidentów niemieckich. W odwecie Niemcy zamordowali najbliższa rodzinę Kurasia. Po tej tragedii przybrał on nowy pseudonim „Ogień”.

  • szlak czarny z Łopusznej przez polanę Wysznią, Jankówki i Zielenicę

Szlak ten umożliwia dotarcie w ciągu 2 godzin do centrum Gorczańskiego Parku Narodowego. Szlak nosi imię Seweryna Goszczyńskiego, poety okresu romantyzmu, który w 1832 roku przebywał w Łopusznej, jako gość Leona Tetmajera. Ulubionym miejscem jego spacerów była Wysznia. Na polanie Srokówki znajduje się Pucołowski Stawek – jeziorko pochodzenia osuwiskowego. Według legendy ze stawku wychodziły dusze skazańców wieszanych na Szubienicznym Wierchu koło Czorsztyna i wędrowały przez Halę Długą na Czoło Turbacza by gromadzić się przy „diabelskim kamieniu”. Jeziorko odkrył i opisał w 1932 roku prof. Halicki. Wiosną można tu obserwować gody traszek, a latem roślinność, m.in. mchy torfowce i wełnianki wyróżniające się oryginalnym owocostanem, zwanym przez górali „kocimi bułami”. Wędrując dalej poznamy jedno z rzadszych zbiorowisk leśnych występujących w Gorcach – kwaśną buczynę karpacką. Porasta ona strome, kamieniste grzbiety narażone na działanie silnych wiatrów. Buki w tym zbiorowisku mają liczne odrośla i nisko osadzone korony.
Trasę urozmaicają polany: Srokówki, Pod Wysznią i Jankówki z niezwykle bogatą florą i pięknymi panoramami Pienin i Tatr

  • główny szlak beskidzki (czerwone znaki) wiodący z Beskidu Śląskiego aż w Bieszczady (509km). Prowadzi od Starych Wierchów na Halę Turbacz, szczyt Turbacza i dalej przez Halę Długą, Kiczorę, polanę Zielenicę w kierunku przełęczy Knurowskiej

Czas przejścia odcinka Stare Wierchy – Zielenica wynosi 3 godziny 30 min. Na pokonanie trasy z Rabki na przełęcz Knurowską zaplanować należy przynajmniej 7 godzin 30 minut, a przejście całego gorczańskiego odcinka z Rabki przez Turbacz, Lubań do Krościenka zajmie ponad 15 godzin.
Szlak jest atrakcyjny pod względem przyrodniczym, krajobrazowym jak i kulturowym. Droga, którą biegnie leży poza Parkiem. Od Starych Wierchów po Turbacz jest bardzo zniszczona przez zrywkę drzew, którą przez cały rok prowadzą właściciele okolicznych, prywatnych lasów.
Do niewątpliwych walorów tej trasy należą rozległe panoramy wszystkich pasm górskich otaczających Gorce. Na polanach: Stare Wierchy, Młynarska, Obidowiec, Hala Długa, Hala Młyńska i Zielenica możemy dokonać swoistego przeglądu zbiorowisk łąkowych GPN wraz z najcenniejszymi gatunkami roślin. Szczególnie warto zatrzymać się dłużej na Hali Długiej, której południowa część – Wierchy Zarębskie to najcenniejsza pod względem florystycznym polana Gorczańskiego Parku Narodowego.
Przy szlaku znajdują się dwa gorczańskie schroniska z ciekawą historią ich powstania i działalności – zwłaszcza w okresie II wojny światowej.

Rowerowe szlaki turystyczne Gorczańskiego Parku Narodowego:

  • z Koniny

– Polana Potasznia – Pasieka – Polana Hucisko w Koninkach z Koninek

– Polana Hucisko – Potok Olszowy – Tobołów – Czarne Błota – Poręba Górna

– Polana Hucisko – Potok Turbacz – Aniołka – Polana Szałasisko – Potok Olszowy

– z Potaszni, Brukowaną drogą na przełęcz Borek i dalej niebieskim szlakiem do Rzek

Szlaki rowerowe na terenie Parku zostały połączone ze szlakami rowerowymi gminy Niedźwiedź i Rabka. Umożliwia to zaplanowanie ciekawych wycieczek także poza granicami GPN

  • z Rabki

Stare Wierchy – Obidowiec – Turbacz – Polana Gabrowska – Kiczora – Zielenica-  przełęcz Knurowską (główny szlak beskidzki)

Szlaki rowerowe na terenie Parku zostały połączone ze szlakami rowerowymi gminy Niedźwiedź i Rabka. Umożliwia to zaplanowanie ciekawych wycieczek także poza granicami GPN.

  • z Lubomierza-Rzek

Rzeki – Papieżówka – Polana Jaworzyna Kamienicka – Polana Gabrowska – Turbacz

Szlaki rowerowe na terenie Parku zostały połączone ze szlakami rowerowymi gminy Niedźwiedź i Rabka. Umożliwia to zaplanowanie ciekawych wycieczek także poza granicami GPN.

  • z Ochotnicy

Przełęcz Knurowska- Zielenica- Kiczora – Turbacz

Szlaki rowerowe na terenie Parku zostały połączone ze szlakami rowerowymi gminy Niedźwiedź i Rabka. Umożliwia to zaplanowanie ciekawych wycieczek także poza granicami GPN.

Spacerowe szlaki turystyczne Gorczańskiego Parku Narodowego:

  • z Koninek Huciska przez uroczysko Pasieka do Koniny Potaszni (7,3 km)

Wszystkie szlaki spacerowe są oznaczone międzynarodowym symbolem (kwadrat biało-czerwony, zielony, żółty, niebieski czy zielony po przekątnej).

  • z Koninek Hucisko, doliną Olszowego Potoku na szczyt Tobołowa i zejście drogą stokową do Poręby Górnej (9 km)

Wszystkie szlaki spacerowe są oznaczone międzynarodowym symbolem (kwadrat biało-czerwony, zielony, żółty, niebieski czy zielony po przekątnej).

  • z Koniny Potaszni, Brukowaną drogą na przełęcz Borek i dalej niebieskim szlakiem do Rzek (ponad 12 km)

Wszystkie szlaki spacerowe są oznaczone międzynarodowym symbolem (kwadrat biało-czerwony, zielony, żółty, niebieski czy zielony po przekątnej).

  • z Rzek na Polanę Jaworzyna Kamienicka ( ponad 10 km)

Wszystkie szlaki spacerowe są oznaczone międzynarodowym symbolem (kwadrat biało-czerwony, zielony, żółty, niebieski czy zielony po przekątnej).

  • z Ochotnicy Górnej Ustrzyka przez Suchą na Kiczorę

Wszystkie szlaki spacerowe są oznaczone międzynarodowym symbolem (kwadrat biało-czerwony, zielony, żółty, niebieski czy zielony po przekątnej).

Ścieżki edukacyjne Gorczańskiego Parku Narodowego:

  • Dolina Gorcowego Potoku

Na polanie Trusiówka w przysiółku Lubomierza – Rzekach rozpoczyna się ścieżka edukacyjna „Dolina Gorcowego Potoku”. Na przejście ponad pięciokilometrowej trasy zaplanować trzeba ok. 4–5 godzin. Wśród 10 przystanków kilka poświęconych jest historii szałaśnictwa oraz roślinności występującej na polanach.

Wędrując ścieżką dowiemy się, czym charakteryzuje się górski klimat i co to jest fitoklimat lasu. Pomiędzy przystankiem 5 a 6, po obu stronach ścieżki leżą butwiejące kłody, których rozkład jest etapem naturalnego cyklu życia lasu. Na Podskałach – najciekawszej pod względem kulturowym w GPN znajduje się kompleks szałasów z oryginalnymi detalami architektonicznymi.

W dolinę Gorcowego Potoku warto wybrać się wczesną wiosną, aby zobaczyć piękne, lecz krótkotrwałe zjawisko kwitnienia runa leśnego. Latem atrakcyjniejszym elementem wycieczki będą gorczańskie łąki w pełni kwitnienia.

Tematyka przystanków:
1.   Polana Trusiówka
2.   Geomorfologia potoków górskich
3.   Fitoklimat lasu
4.   Buk jako gatunek lasotwórczy w reglu dolnym
5.   Wielowarstwowość lasu
6.   Rozkład materii jako podstawowy proces warunkujący trwałość lasu
7.   Stosunki świetlne w zespole leśnym
8.   Podskały – z historii szałaśnictwa w Gorcach
9.   Podskały – flora i zbiorowiska nieleśne
10. Pogoda w klimacie górskim.

  • Dolina Kamienicy

Na polanie Trusiówka w dolinie Kamienicy mają początek dwie ścieżki. Jedna z nich prowadzi Doliną Kamienicy – najdłuższej i najbardziej dzikiej rzeki w GPN. Długość całkowita proponowanej trasy wynosi 4,0 km a czas przejścia – ok. 2,5–3,5 godz.

Wędrówka rozpoczyna się przy odkrywce geologicznej ukazującej fliszową budowę Gorców. Nieco dalej można zobaczyć fragmenty dolnoreglowego boru jodłowo-świerkowego oraz charakterystyczne ziołorośla porastające brzegi potoku. Wzdłuż cieku, w małych zbiornikach wody stojącej żyją i rozmnażają się liczne płazy (żaba trawna, traszka górska i karpacka). Nad wodną roślinnością polują ważki. W dalszej drodze można zobaczyć fragmenty drzewostanów zniszczonych przez górskie wiatry. Otoczenie ścieżki obfituje w osuwiskowe formy rzeźby terenu.
Na polanie Trusiówka znajdują się ślady 19.wiecznych hut szkła. Wyjątkowym miejscem jest „Papieżówka” – schron, w którym 1978 roku przebywał kardynał Karol Wojtyła.

Tematyka przystanków

  1. Odkrywka geologiczna
  2. Dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy
  3. Przesmyk
  4. Zastawka
  5. Górska olszyna bagienna
  6. Huciska
  7. Papieżówka
  8. Wiatrowa
  9. Skałka
  10. Młaczka
  • Dolina potoku Jaszcze

Początek ścieżki „Dolina Potoku Jaszcze” znajduje się w Ochotnicy Górnej, na osiedlu Kosarzyska. Na ośmiokilometrowej trasie rozmieszczonych jest 13 przystanków. Przejście zajmie około 4–6 godzin (różnica wzniesień prawie 400 m).

Wędrując przez fragmenty pierwotnej puszczy karpackiej można poznać główne gatunki drzew oraz charakterystyczne rośliny jej runa. Na Łonnej, Pańskiej Przechybce, Magurkach poznamy bogactwo gatunkowe łąki ostrożeniowej i młaki kozłkowo-turzycowej. Z polan grzbietowych, przy dobrej widoczności, obejrzymy rozległe panoramy wschodniej części Gorców, Beskidu Sądeckiego i Tatr. Dotrzemy również do miejsca katastrofy amerykańskiego bombowca typu B-24 Liberator  – „California Rocket” (18 XII 1944r.) upamiętnionej obeliskiem. Kolejne przystanki przybliżą nam historię Ochotnicy – kolebki pasterstwa w Gorcach.

Tematyka przystanków:
1.  Młaka kozłkowo-turzycowa
2.  Łąka ostrożeniowa
3.  Płazy
4.  Dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy
5.  Młaka śródleśna
6.  Buczyna Karpacka
7.  Miejsce katastrofy samolotu
8.  Kośne łąki
9.  Panorama Tatr
10. Łąka bliźniczkowa (psiara)
11. Historia osadnictwa
12. Sukcesja lasu na gruntach porolnych
13. Stare budownictwo drewniane – szałasy.

  • Dolina potoku Turbacz

W Koninkach, u zbiegu potoków Turbacz i Olszowy rozpoczyna się ścieżka edukacyjna „Dolina Potoku Turbacz”. Na pięciokilometrowej trasie, w przedziale wysokości 645–880 m n.p.m., rozmieszczonych zostało 14 przystanków. Na zwiedzenie ścieżki trzeba przeznaczyć około 3–5 godzin.

Odwiedzający mogą poznać wiele gatunków roślin i zwierząt oraz zaobserwować różnorodność środowisk, w których one żyją. Małe zbiorniki wodne są miejscem rozrodu płazów. W sezonie wiosenno-letnim zobaczyć tam można: żabę trawną, kumaka górskiego oraz traszkę górską i karpacką. W dolinie potoku gniazduje i żeruje kilka gatunków ptaków: pluszcz, pliszka górska i siwa. Maj i początek czerwca to optymalny termin na poznawanie bogatego runa buczyny karpackiej i bagiennej olszyny górskiej, które jest wówczas w pełni rozwoju. Na polanie Oberówka kwitną w tym czasie gatunki charakterystyczne dla łąki ostrożeniowej. Różnorodność flory zachęca do oznaczania roślin zielnych, krzewów i drzew.


Tematyka przystanków:

  1. Budowa geologiczna. Gleba
  2. Dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy
  3. Łąka ostrożeniowa
  4. Bagienna olszyna górska
  5. Płazy
  6. Ptaki potoków górskich
  7. Geomorfologia potoku górskiego
  8.  Drzewa i krzewy
  9. Stara Huta
  10. Żródło mineralne
  11. Ssaki
  12. Rezerwat „Turbacz” im. Władysława Orkana
  13. Polana Szałasisko
  14. Buczyna karpacka.
  • Na Turbaczyk

W Koninkach, obok polany Oberówka, rozpoczyna się ścieżka edukacyjna „Na Turbaczyk”. Jej ponad sześciokilometrowa trasa prowadzi grzbietem Bukowiny na Turbaczyk, następnie przez polanę Łąki do drogi stokowej w kierunku Koninek (różnica wzniesień wynosi 360 m). Na zwiedzenie ścieżki należy zaplanować 4–5 godzin.

Polecamy ją szczególnie osobom, które interesuje historia osadnictwa i gospodarowania w Gorcach. Polana Łąki to ukochane miejsca Władysława Orkana – pisarza i poety, który całe swoje życie twórcze związał z Gorcami.
Wyprawę „Na Turbaczyk” warto zaplanować na przełomie maja i czerwca, kiedy w buczynie karpackiej (pomiędzy przystankami 3 i 4) kwitnie miesiącznica trwała – okazała bylina o intensywnie pachnących kwiatach.

Tematyka przystanków:
1.  Badania naukowe w Gorcach. Siatka stałych powierzchni badawczych
2.  Gorczańskie polany. Polana Gąsiorowska
3.  Historia ochrony przyrody w Gorcach
4.  Gorczańskie nazwy
5.  Użytkowanie lasu. Drzewostan sztuczny
6.  Historia turystyki w Gorcach. Turbaczyk
7.  Polana Łąki. Władysław Orkan
8.  Stosunki własnościowe. Wasielka
9.  Drogi
10. Osadnictwo. Polana Młynarska.

  • Park podworski hrabiów Wodzickich i góra Chabówka

W pobliżu dyrekcji Gorczańskiego Parku Narodowego w Porębie Wielkiej wytyczono ścieżkę „Park podworski hrabiów Wodzickich–góra Chabówka”, która ze względu na swe położenie i dostępność komunikacyjną jest atrakcyjna przez cały rok. Trasa o długości 3 km składa się z dwóch etapów. Na przejście obydwu należy przeznaczyć ok. 3,5 godziny.

Pierwszy (9 przystanków) w parku podworskim poświęcony jest treściom historycznym. Będąc tu można obejrzeć pozostałości zabudowań dworskich i poznać ich przeszłość.
Drugi etap (7 przystanków) prowadzi na górę Chabówka (różnica wzniesień – 200 m). W trakcie podejścia można poznać budowę geologiczną terenu i dowiedzieć się, co to jest okno tektoniczne.
Dla przyrodników interesujący będzie starodrzew lipowy w górnej części parku. Fragment rzadkiego dziś w Gorcach grądu jest miejscem gniazdowania wielu gatunków ptaków, m.in. dzięciołów, puszczyków, sikor, rudzików i pokrzewek.
Do ciekawostek florystycznych należy stanowisko lilii złotogłów oraz bluszczu pospolitego.

Tematyka przystanków

  1. Park Dolny
  2. Wiąz Łokietka
  3. Oficyna dworska z 1735 roku
  4. Ruiny dworu
  5. Lamus (wozownia)
  6. Odwiert solanki
  7. Panorama Gorców
  8. Park Górny
  9. Wielopokoleniowa lipa
  10. Drzewostan zniekształcony
  11. Budowa geologiczna
  12. Dziko rosnące rośliny użytkowe
  13. Las półnaturalny
  14. Sukcesja lasu na gruncie porolnym
  15. Ekosystem polny.
  16. Panorama Gorców z Chabówki.
  • Wokół Doliny Poręby

Przy dolnej stacji kolejki linowej w Koninkach rozpoczyna się ścieżka edukacyjna „Wokół Doliny Poręby”. Na pokonanie ponad siedmiokilometrowej trasy potrzeba ok. 4–5 godzin. Podczas wycieczki poznać można lasy regla dolnego i strefy przejściowej pomiędzy dolnym a górnym reglem z ich bogatą florą oraz fauną. Dowiemy się jak powstały gorczańskie polany i na czym polega ich ochrona czynna. Tematyka ścieżki przybliża historię osadnictwa w rejonie Poręby Wielkiej, a także ukazuje charakter zabudowy zagórzańskiej wsi.
Na szczycie Suhory znajduje się górskie obserwatorium astronomiczne. Od dziesięciu lat placówka włączona jest do ogólnoświatowej sieci obserwatoriów, które prowadzą badania nad gwiazdami o dużych gęstościach zwanych. „białymi karłami”.

Wokół Doliny Poręby najkorzystniej wędrować w maju i czerwcu. Wtedy na polanach Suhora, Młynarska i Stare Izbiska kwitnie wiele gatunków rzadkich roślin, m.in. takich storczyków jak: stoplamek szerokolistny, storczyca kulista i gółka długoostrogowa.

Tematyka przystanków:

  1. Polana Tobołów
  2. Las bukowy pod Suhorą
  3. Polana Suhora
  4. Zbocza Obidowca
  5. Polana Młynarska
  6. Stare Wierchy
  7. Polana Stare Izbiska
  8. Polana Polanki
  9. Nad Porębą.
  • Z Łopusznej na Jankówki

Ścieżka  edukacyjna “Z Łopusznej na Jankówki” udostępnia teren Gorczańskiego Parku Narodowego od strony południowej. Trasa jest bardzo urozmaicona. Z niewielkiej, lecz urokliwej doliny Chłapkowego Potoku wyprowadza na lokalny grzbiet górski z kulminacją Wyszniej. Duża część ściezki biegnie przez buczynę karpacką z okazami sędziwych buków i jodeł. Szczególnie atrakcyjne miejsca to trzy polany: Biedowa Młaka z oczkami wodnymi, Wysznia z punktem widokowym na Tatry i Pieniny oraz Jankówki – polana o wybitnych walorach florystycznych i krajobrazowych. Osobliwością jest okazała wychodnia skalna ukryta w lesie. Ostatni etap wędrówki to malownicza dolina potoku Łopuszna, w której znajduje się terenowa baza edukacyjna GPN „Gajówka Mikołaja”.
Na trasie, z pomocą barwnego przewodnika, można poznać bogactwo przyrodnicze lasów i polan, ciekawostki z życia roślin i zwierząt. Najwięcej interesujących obserwacji można przeprowadzić wiosną i latem – w okresie kwitnienia licznych gatunków roślin, m.in.: storczyków.

Tematyka przystanków:
1.    Buczyna karpacka. Rośliny kwiatowe runa leśnego
2.    Świat roślin i zwierząt na Biedowej Młace
3.    Wychodnia skalna pod Wysznią
4.    Polana Wysznia. Wspomnienie o Sewerynie Goszczyńskim
5.    Kwaśna buczyna górska
6.    Storczyki na polanie Jankówki
7.    Grzyby i porosty w życiu lasu
8.    Cykl życiowy lasu. Drzewostan wielopiętrowy
9.    Jodła. Gatunek lasotwórczy.

  • Z Turbacza na Jaworzynę Kamienicką

W 2006 roku powstała kolejna ścieżka „Z Turbacza na Jaworzynę Kamienicką”, która rozpoczyna się w „sercu” Parku – na Hali Długiej. Jej trasa prowadzi przez polanę Gabrowską, Kiczorę na polanę Jaworzyna Kamienicka. Długość ścieżki to ok. 4 km. Przejście trasy i omówienie tematyki dziesięciu przystanków zajmie około 4 godzin.

Odwiedzający zapoznają się z problematyką ochrony przyrody w GPN, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony czynnej polan. Wędrując, zaobserwują różnice w szacie roślinnej polan wypasanych lub koszonych oraz tych, które nie są użytkowane. Zobaczą i poznają zbiorowisko leśne świerczyny górnoreglowej porastającej najwyższe szczyty Gorców.

Szczególną atrakcją ścieżki jest  torfowisko wysokie na Kiczorze.

Ścieżkę polecamy szczególnie osobom zainteresowanym historią użytkowania polan gorczańskich oraz wydarzeniami z okresu II wojny światowej !

Tematyka przystanków:

  1. Polana Wolnica
  2. Bacówka na Hali Wzorowej
  3. Przełęcz na Hali Długiej
  4. Świerczyna górnoreglowa
  5. Polana Gaborwska – szata roślinna
  6. Polana Gabrowska- w czasie wojny
  7. Kiczora
  8. Torfowisko wysokie. Trzy Kopce
  9. Polana Jaworzyna Kamienicka
  10. Widok na zbocza Kudłonia.
  • Partyzancką ścieżką na Turbacz

Ścieżka edukacyjna pt. „Partyzancką ścieżką na Turbacz” łączy treści historyczne i przyrodnicze. Podczas wędrówki  można poznać miejsca związane z  obecnością oddziałów partyzanckich działających w dolinie Łopusznej w latach 1943 – 1947, a także zobaczyć z bliska gorczańską przyrodę.
Początkowo trasa prowadzi doliną górskiego potoku. Jego wody i brzegi są środowiskiem życia wielu gatunków zwierząt. Dalsza wędrówka, ze względu na strome podejście, wymaga dobrej kondycji fizycznej. Ścieżka prowadzi grzbietem porośniętym  buczyną karpacką  na zarastającą świerkami polanę Świnie Czoło. Na mijanych polanach: Bukowinie Waksmundzkiej, Świderowej i Długich Młakach można spotkać interesujące gatunki roślin, owadów i ptaków. Z tych miejsc roztaczają się także rozległe panoramy. Na północy rysuje się masywna sylwetka Turbacza z głównym ramieniem Gorców i Halą Długą. Wyraźne wypiętrzenie Kiczory daje początek grzbietowi z kulminacją Wyszniej, który od wschodu zamyka dolinę Łopusznej. Na południu piętrzy się łańcuch Tatr, wzniesienia Pienin i Magury Spiskiej. Pomiędzy nimi a Gorcami rozciąga się Kotlina Orawsko-Nowotarska.
Opisana trasa jest najkrótszym i najszybszym dojściem z doliny potoku Łopuszna do schroniska PTTK pod Turbaczem. Jej końcowy odcinek (od przystanku 6) pokrywa się z niebieskim szlakiem turystycznym.  Pierwsze cztery przystanki ścieżki zlokalizowano na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego, a pozostałe na gruntach będących własnością wsi Waksmund. Polany położone na grzbiecie Bukowiny Waksmundzkiej należą do prywatnych właścicieli.

Tematyka przystanków:
1. Gajówka Mikołaja
2. Górski potok
3. Puszcza karpacka w Gorcach
4. Obóz partyzancki „Pod Świnim Czołem”
5. Skrzydlaci mieszkańcy Gorców
6. Polana Bukowina Waksmundzka
7. Panorama na południe
8. Gorczański krajobraz
9. W świecie owadów
10. Schronisko na polanie Wolnica.

  • Adres Gorczański Park Narodowy
    Poręba Wielka 590
    34-735 Niedźwiedź
Interaktyna Mapa Atrakcji TurystycznychPopularyzacja atrakcji turystycznych Województwa Małopolskiego.