Instytucje kultury

Muzeum Klasztorne OO. Cystersów w Szczyrzycu

0 / 5
Dodaj do ulubionych

Opactwo Cystersów w Szczyrzycu, z obrazem Matki Boskiej Szczyrzyckiej to jedno z sanktuariów maryjnych w Polsce. Jest zarazem jedynym nieprzerwanie istniejącym klasztorem cystersów na ziemiach polskich. Warto zaznaczyć, iż obecnie opactwu podlegają przeoraty zwykłe w Gdańsku-Oliwie, Henrykowie, Argo-Willow Springs (w USA, Archidiecezja Chicago), a także filia w Jodłowniku.

Historia opactwa cystersów w Szczyrzycu liczy ponad 750 lat. Jego fundatorem był wojewoda krakowski Teodor Cedro herbu Gryf, który Cystersom z Jędrzejowa ofiarował rozległe tereny na Podtatrzu w celu ich skolonizowania. Cystersi założyli swój klasztor w Ludźmierzu w 1234 roku. Nie jest znany dokładny powód, dla którego zakonnicy przenieśli siedzibę opactwa z Ludźmierza do Szczyrzyca. Nastąpiło to najprawdopodobniej w 1243 roku. Są podawane dwa powody dla których to nastąpiło. Prawdopodobnie nie odpowiadał im zbyt surowy klimat Podhala i nieurodzajna ziemia. Być może wiązało się to również z częstymi napadami Tatarów i zbójców na tych terenach, również na klasztory.

Kult Matki Bożej, charakterystyczny dla cystersów, stał się przyczyną rozpowszechnienia go najpierw w Ludźmierzu, gdzie jego symbolem stała się figurka Matki Boskiej Ludźmierskiej, a następnie w Szczyrzycu, w obrazie Matki Boskiej Szczyrzyckiej. Warto zauważyć, że cystersi ludźmiersko-szczyrzyccy założyli Nowy Targ, zbudowali obronny zamek w Szaflarach, zamieniali dzikie tereny w uprawne pola, uregulowali brzegi rzek, budowali mosty, młyny i browary, zakładali sady owocowe i pasieki, a ponadto kształcili młodzież w rzemiośle, zwłaszcza związanym z rolnictwem.

W okresie zaborów cystersi ze Szczyrzyca utracili ziemię, zakazane było przyjmowanie do nowicjatu, ale pozwolono im założyć elementarną czteroklasową szkołę dla dzieci wiejskich. Jej wychowankiem był Władysław Orkan.

Podczas okupacji hitlerowskiej w opactwie znalazło schronienie wielu uchodźców z różnych zakątków Polski. Prowadzono w nim tajne nauczanie, którego kontynuacją od 1945 roku było Prywatne Gimnazjum OO. Cystersów Szczyrzycu, zamknięte przez władze w 1955 roku.

Po przemianach ustrojowych w Polsce cystersi odkupili część ziemi, zamierzając kontynuować tradycje agrarne zakonu. Za szczególne męstwo w czasie II wojny światowej opactwo szczyrzyckie zostało odznaczone Krzyżem Virtuti Militari.

W 750-letnią historię opactwa wpisana jest dość przewrotna legenda, o tym jak powstał klasztor w Szczyrzycu.

Miejscowy grajek wracał z wesela i spotkał po drodze diabła, który w zamian za grę obiecał mu cały wór złota. Grajek podpisał cyrograf i przygrywał diabłu do tańca. Otrzymał obiecaną nagrodę. Jednak bał się, że tak ogromny skarb wzbudzi podejrzenia u jego żony, która w ten sposób dowie się, że zaprzedał duszę. Udał się więc do pobliskiego Szczyrzyca i przekazał złoto na budowę klasztoru.

W tym czasie diabeł powrócił na Łysą Górę, nieświadomy tego, do czego wykorzystano jego złoto. O wszystkim dowiedział się od czarownicy. Rozwścieczony postanowił zniszczyć klasztor. Chciał zrzucić na niego ogromny głaz.

Jednak zakonnicy dowiedzieli się o planach diabła i polecili siebie i klasztor opiece Matki Bożej. To Ona sprawiła, że głaz zaczął diabłu tak ciążyć, że w końcu nie był w stanie dalej go transportować i zmuszony został do porzucenia go 3 kilometry od klasztoru.

Kamień można zobaczyć we wsi Krzesławice, zaraz za mostem, z lewej strony pobocza, po krótkim spacerze stromą ścieżką. Podobno jest w nim odciśnięte nawet czarcie kopyto.

W czasach pogańskich było tu miejsce kultu. Jest to głaz o długości około 55 m, szerokości 8-12 m i wysokości ok. 25 metrów. U jego podnóża znajduje się opuszczona pustelnia. Ostatni pustelnik mieszkał w niej do 1992 roku.

W skład zespołu klasztornego w Szczyrzycu wchodzą: Kościół Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej i św. Stanisława Biskupa, Zabudowania klasztorne, Dom Opata oraz Browar klasztorny.

Główną atrakcją Szczyrzyca jest zespół opactwa z murowanym kościołem z 1620 roku, przebudowanym w XVIII i XIX wieku. W ołtarzu głównym tej świątyni umieszczony jest cudowny obraz Matki Bożej Szczyrzyckiej. Jest to zaraz kościół parafialny parafii rzymskokatolickiej pw. Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej i św. Stanisława Biskupa.

Do kościoła przylega klasztor – zespół budynków z XVII wieku tworzących kwadrat z wirydarzem wewnątrz. Część zabudowań, w tym dwa portale, mensy ołtarzowe i część klasztornych krużganków, pochodzą z pierwszego opactwa, które zniszczył pożar.

W 1831 roku od strony wschodniej dobudowano skrzydło oraz drewnianą dzwonnicę z cebulastym hełmem.

Najcenniejszymi zabytkami klasztoru są: krucyfiks z XV wieku, kamienna kropielnica z XVI wieku oraz obrazy świętych z XVII – XIX wieku.

W skład zespołu wchodzi także murowany dom Opata z XVI wieku (później spichlerz), ozdobiony kamiennym portalem z herbem Korczak. Mieści się w nim Muzeum Klasztorne w Szczyrzycu. W muzeum zgromadzono zbiór pergaminowych manuskryptów, Krzyż Dobrej Drogi z XV wieku, płaskorzeźba votum za ocalenie klasztoru, kolekcję kielichów mszalnych, mieczy, kamieni (ponad 4 tys., w tym odłamek meteorytu). Jedna z sal muzeum klasztornego gromadzi pamiątki związane z Władysławem Orkanem, w tym rękopisy jego trzech listów pisanych do siostry Marii.

Historia cystersów nierozerwalnie wiążę się z historią piwa produkowanego w klasztorach.

Początki powstawania browaru w Szczyrzycu padają na rok 1623. Pierwsze Warki odbywały się jeszcze w skromnych, choć dość prymitywnych zabudowaniach drewnianych. 26 kwietnia 1628 roku wybudowano drewniany browar. Decyzją opata Józefa Onufrego Grzymisławskiego w latach 1772-1774 rozpoczęto budowę murowanego browaru. Warzenie piwa wysokoprocentowego rozpoczęto w 1824 roku. Sam proces nie odbiegał od światowych standardów. Warto zwrócić uwagę na dodawane do beczki drożdże, które przesądzały o wyjątkowej urodzie smakowej piwa. Za cystersów, do roku 1948 wszystkie prace przy produkcji piwa wykonywano wyłącznie ręcznie. Była to prawdziwa manufaktura. Piwo nazywało się dumnie: Złoty Zdrój. Reklamowało się „Mocne jak głos Kuryera i słodkie jak głos Kiepury”. W 1983 roku warzono już 22 tys. hektolitrów piwa rocznie. Piwo znajdowało chętnych głównie w Dobrej, Limanowej, Rabce, Myślenicach, Dobczycach i Krakowie. Najdłużej (lata 1957 – 1970) utrzymywała się nazwa: Browar Podhalański w Szczyrzycu. Upaństwowiony browar rozlewał już jednak do butelek coś, co piwem nie mogło być już nawet z nazwy. W roku 1993 po ciężkich bojach ojcowie cysterski odzyskali swój browar wraz z całym majątkiem. Otrzymał on nazwę „Gryf”, wywodzącą się z herbu Szczyrzyca. Piwo warzone nie było wtedy prawdziwym piwem szczyrzyckim. W 1997 roku zaprzestano produkcji. W 2007 roku opactwo cysterskie rozpoczęło remont i adaptację dwóch budynków nieczynnego browaru klasztornego. Inicjatywa rewitalizacji wypłynęła od finansującej rodziny Czepielów. W roku 2015 sierpniu browar wznawia warzenie piwa według starej receptury.

Dzieje warzenia piwa przedstawiono w jednej z sal muzeum klasztornego. Zgromadzono tu m.in. unikalną kolekcję etykiet szczyrzyckiego piwa. W samym klasztorze zachowało się zaledwie kilka, gdyż klasztor prowadził sprzedaż piwa w beczkach, etykietowanego dopiero później przez hurtowników. Ekspozycja powstała dzięki darom prywatnych kolekcjonerów.

 

  • Adres Opactwo OO. Cystersów
    Szczyrzyc 1
    34-623 Szczyrzyc
Interaktyna Mapa Atrakcji TurystycznychPopularyzacja atrakcji turystycznych Województwa Małopolskiego.