Zagórzanie to Górale zamieszkujący po północnej stronie Gorców i w części sąsiadującego z nimi Beskidu Wyspowego. Od południa graniczy z Podhalanami, od północnego-wschodu z Lachami Limanowskimi, na północny-zachód z Kliszczakami. Granice terytorium Zagórzan wyznaczają masywy szczytów: na północy Lubogoszcza i Śnieżnicy, na południu Kudłonia, Turbacza i Suhory, na zachodzie Lubonia Wielkiego, od wschodu zaś kotlina tymbarsko-limanowska. Najważniejszymi centrami kultury są: Mszana Dolna oraz Kasina Wielka.

Teren Zagórzan do obszar górzysty, w wyższych partiach zalesiony, o glebach niskiej klasy i o stosunkowo ostrym klimacie.

Podstawą gospodarki było rolnictwo i hodowla bydła, które wypasano na śródleśnych polanach. Rzemiosło skupiało się w Mszanie; rozwinął się tam ośrodek meblarski.

Strój męski składał się z płaszcza, tzw. hazuki, uszytego z sukna samodziałowego czarnego, samodziałowych sukiennych białych spodni oraz krótkiego serdaczka z białych skór owczych bez rękawów wkładanego na koszulę pod hazukę. Spodnie miały zawsze dwa przypory, zdobione haftowaną parzenicą w kolorze czerwonym i niebieskim. Nogi obuwano w kierpce przytrzymywane skórzanymi rzemieniami. Głowę okrywał filcowy kapelusz. Kobiety nosiły na co dzień bieliznę z grubego płótna oraz białe spódnice pod spód i farbowane lub drukowane na wierzch. Plecy okrywała łoktuszka, a głowę mężatek czepiec. Zamożne gospodynie miały spódnice i zapaski z wełny i jedwabiu. Na nogi wkładano kierpce, zaś od święta buty z miękkimi cholewkami. Zimą bogaci gospodarze ubierali serdaki i kożuchy.

W roku obrzędowym rozbudowane były zwyczaje związane z Bożym Narodzeniem i Wielkanocą. Na czas spożywania wieczerzy wigilijnej rozścielano na klepisku siano, pod nogi kładziono żelazo. W okresie Bożego Narodzenia domy odwiedzali kolędnicy z Gwiazdą i Herodami. W Nowy Rok chodzono na tzw. podsypkę. Polegało to na tym, że ktoś, kto wstał wcześniej szedł do sąsiada, obsypywał go owsem, razem wypijali kieliszek i udawali się do następnego gospodarza. W ten sposób zebrana grupa obchodziła najbliższą okolicę obsypując owsem także mijane pola – na urodzaj i pomyślność. Z Poniedziałkiem Wielkanocnym związane były grupy Śmiguśnych Dziadów czy Śmigurtników. Stosunkowo od niedawna zaczęto urządzać tzw. wieniec ziemniaczany robiony z kolczastych gałązek tarniny, na które nabija się ziemniaki i wręcza na koniec wykopów gospodarzowi, obligując go do urządzenia zabawy z muzyką. Zachowało się także wiele ciekawych obrzędów i praktyk magicznych związanych z pierwszym wypędem bydła na polany.

Obrzędowość rodzinną cechowała skromność formy. Do najważniejszych obrzędów należały chrzty i pogrzeby.

W sztuce ludowej dominował haft, rzeźba w drewnie i kamieniu (kapliczki przydrożne).

Folklor muzyczny cechuje duża różnorodność i obecność szeregu wpływów z sąsiednich terenów.

 Źródło fotografii:

Zdj.1, Zdj.2, Zdj.3,Zdj.4 – „Kultura ludowa Górali Zagórzańskich”  Urszula Janicka-Krzywda, Kraków 2013

 

  • Adres Gminne Centrum Kultury w Niedźwiedziu
    Niedźwiedź 130
    34-735 Niedźwiedź
Interaktyna Mapa Atrakcji TurystycznychPopularyzacja atrakcji turystycznych Województwa Małopolskiego.