Ścieżki edukacyjne Gorczańskiego Parku Narodowego

????????????????????????????????????

– Dolina Gorcowego Potoku

Na polanie Trusiówka w przysiółku Lubomierza – Rzekach rozpoczyna się ścieżka edukacyjna „Dolina Gorcowego Potoku”. Na przejście ponad pięciokilometrowej trasy zaplanować trzeba ok. 4–5 godzin. Wśród 10 przystanków kilka poświęconych jest historii szałaśnictwa oraz roślinności występującej na polanach.

Wędrując ścieżką dowiemy się, czym charakteryzuje się górski klimat i co to jest fitoklimat lasu. Pomiędzy przystankiem 5 a 6, po obu stronach ścieżki leżą butwiejące kłody, których rozkład jest etapem naturalnego cyklu życia lasu. Na Podskałach – najciekawszej pod względem kulturowym w GPN znajduje się kompleks szałasów z oryginalnymi detalami architektonicznymi.

W dolinę Gorcowego Potoku warto wybrać się wczesną wiosną, aby zobaczyć piękne, lecz krótkotrwałe zjawisko kwitnienia runa leśnego. Latem atrakcyjniejszym elementem wycieczki będą gorczańskie łąki w pełni kwitnienia.

Tematyka przystanków:

  1. Polana Trusiówka.
  2. Geomorfologia potoków górskich.
  3. Fitoklimat lasu.
  4. Buk jako gatunek lasotwórczy w reglu dolnym.
  5. Wielowarstwowość lasu.
  6. Rozkład materii jako podstawowy proces warunkujący trwałość lasu.
  7. Stosunki świetlne w zespole leśnym.
  8. Podskały – z historii szałaśnictwa w Gorcach.
  9. Podskały – flora i zbiorowiska nieleśne.
  10. Pogoda w klimacie górskim.

Dolina Kamienicy

Na polanie Trusiówka w dolinie Kamienicy mają początek dwie ścieżki. Jedna z nich prowadzi Doliną Kamienicy – najdłuższej i najbardziej dzikiej rzeki w GPN. Długość całkowita proponowanej trasy wynosi 4,0 km a czas przejścia – ok. 2,5–3,5 godz.

Wędrówka rozpoczyna się przy odkrywce geologicznej ukazującej fliszową budowę Gorców. Nieco dalej można zobaczyć fragmenty dolnoreglowego boru jodłowo-świerkowego oraz charakterystyczne ziołorośla porastające brzegi potoku. Wzdłuż cieku, w małych zbiornikach wody stojącej żyją i rozmnażają się liczne płazy (żaba trawna, traszka górska i karpacka). Nad wodną roślinnością polują ważki. W dalszej drodze można zobaczyć fragmenty drzewostanów zniszczonych przez górskie wiatry. Otoczenie ścieżki obfituje w osuwiskowe formy rzeźby terenu.

Na polanie Trusiówka znajdują się ślady 19.wiecznych hut szkła. Wyjątkowym miejscem jest „Papieżówka” – schron, w którym 1978 roku przebywał kardynał Karol Wojtyła.

Tematyka przystanków:

  1. Odkrywka geologiczna.
  2. Dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy.
  3. Przesmyk.
  4. Zastawka.
  5. Górska olszyna bagienna.
  6. Hucisko.
  7. Papieżówka.
  8. Wiatrował.
  9. Skałka.
  10. Młaczka.

– Dolina potoku Jaszcze

Początek ścieżki „Dolina Potoku Jaszcze” znajduje się w Ochotnicy Górnej, na osiedlu Kosarzyska. Na ośmiokilometrowej trasie rozmieszczonych jest 13 przystanków. Przejście zajmie około 4–6 godzin (różnica wzniesień prawie 400 m).

Wędrując przez fragmenty pierwotnej puszczy karpackiej można poznać główne gatunki drzew oraz charakterystyczne rośliny jej runa. Na Łonnej, Pańskiej Przechybce, Magurkach poznamy bogactwo gatunkowe łąki ostrożeniowej i młaki kozłkowo-turzycowej. Z polan grzbietowych, przy dobrej widoczności, obejrzymy rozległe panoramy wschodniej części Gorców, Beskidu Sądeckiego i Tatr. Dotrzemy również do miejsca katastrofy amerykańskiego bombowca typu B-24 Liberator  – „California Rocket” (18 XII 1944r.) upamiętnionej obeliskiem. Kolejne przystanki przybliżą nam historię Ochotnicy – kolebki pasterstwa w Gorcach.

 Tematyka przystanków:

  1. Młaka kozłkowko-turzycowa.
  2. Łąka ostrożeniowa.
  3. Płazy.
  4. Dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy.
  5. Młaka śródleśna.
  6. Buczyna Karpacka.
  7. Miejsce katastrofy samolotu.
  8. Kośne łąki.
  9. Panorama Tatr.
  10. Łąka bliźniczkowa (psiara)
  11. Historia osadnictwa.
  12. Sukcesja lasu na gruntach porolnych.
  13. Stare budownictwo drewniane – szałasy.

 

– Dolina potoku Turbacz

W Koninkach, u zbiegu potoków Turbacz i Olszowy rozpoczyna się ścieżka edukacyjna „Dolina Pdsc_0995otoku Turbacz”. Na pięciokilometrowej trasie, w przedziale wysokości 645–880 m n.p.m., rozmieszczonych zostało 14 przystanków. Na zwiedzenie ścieżki trzeba przeznaczyć około 3–5 godzin.

Odwiedzający mogą poznać wiele gatunków roślin i zwierząt oraz zaobserwować różnorodność środowisk, w których one żyją. Małe zbiorniki wodne są miejscem rozrodu płazów. W sezonie wiosenno-letnim zobaczyć tam można: żabę trawną, kumaka górskiego oraz traszkę górską i karpacką. W dolinie potoku gniazduje i żeruje kilka gatunków ptaków: pluszcz, pliszka górska i siwa. Maj i początek czerwca to optymalny termin na poznawanie bogatego runa buczyny karpackiej i bagiennej olszyny górskiej, które jest wówczas w pełni rozwoju. Na polanie Oberówka kwitną w tym czasie gatunki charakterystyczne dla łąki ostrożeniowej. Różnorodność flory zachęca do oznaczania roślin zielnych, krzewów i drzew.

Tematyka przystanków:

  1. Budowa geologiczna. Gleba.
  2. Dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy.
  3. Łąka ostrożeniowa.
  4. Bagienna olszyna górska.
  5. Płazy.
  6. Ptaki potoków górskich.
  7. Geomorfologia potoku górskiego.
  8. Drzewa i krzewy.
  9. Stara Huta.
  10. Źródło mineralne.
  11. Ssaki.
  12. Rezerwat „Turbacz” im. Władysława Orkana.
  13. Polana Szałasisko.
  14. Buczyna karpacka.

– Na Turbaczyk

W Koninkach, obok polany Oberówka, rozpoczyna się ścieżka edukacyjna „Na Turbaczyk”. Jej ponad sześciokilometrowa trasa prowadzi grzbietem Bukowiny na Turbaczyk, następnie przez polanę Łąki do drogi stokowej w kierunku Koninek (różnica wzniesień wynosi 360 m). Na zwiedzenie ścieżki należy zaplanować 4–5 godzin.

Polecamy ją szczególnie osobom, które interesuje historia osadnictwa i gospodarowania w Gorcach. Polana Łąki to ukochane miejsca Władysława Orkana – pisarza i poety, który całe swoje życie twórcze związał z Gorcami.

Wyprawę „Na Turbaczyk” warto zaplanować na przełomie maja i czerwca, kiedy w buczynie karpackiej (pomiędzy przystankami 3 i 4) kwitnie miesiącznica trwała – okazała bylina o intensywnie pachnących kwiatach.

Tematyka przystanków:

  1. Badania naukowe w Gorcach. Siatka stałych powierzchni badawczych.
  2. Gorczańskie polany. Polana Gąsiorowska.
  3. Historia ochrony przyrody w Gorcach.
  4. Gorczańskie nazwy.
  5. Użytkowanie lasu.
  6. Historia turystyki w Gorcach. Turbaczyk.
  7. Polana Łąki. Władysław Orkan.
  8. Stosunki własnościowe. Wasielka.
  9. Drogi.
  10. Osadnictwo. Polana Młynarska.

Park podworski hrabiów Wodzickich i góra Chabówka

W pobliżu dyrekcji Gorczańskiego Parku Narodowego w Porębie Wielkiej wytyczono ścieżkę „Park podworski hrabiów Wodzickich–góra Chabówka”, która ze względu na swe położenie i dostępność komunikacyjną jest atrakcyjna przez cały rok. Trasa o długości 3 km składa się z dwóch etapów. Na przejście obydwu należy przeznaczyć ok. 3,5 godziny.

Pierwszy (9 przystanków) w parku podworskim poświęcony jest treściom historycznym. Będąc tu można obejrzeć pozostałości zabudowań dworskich i poznać ich przeszłość.
Drugi etap (7 przystanków) prowadzi na górę Chabówka (różnica wzniesień – 200 m). W trakcie podejścia można poznać budowę geologiczną terenu i dowiedzieć się, co to jest okno tektoniczne.
Dla przyrodników interesujący będzie starodrzew lipowy w górnej części parku. Fragment rzadkiego dziś w Gorcach grądu jest miejscem gniazdowania wielu gatunków ptaków, m.in. dzięciołów, puszczyków, sikor, rudzików i pokrzewek.

Do ciekawostek florystycznych należy stanowisko lilii złotogłów oraz bluszczu pospolitego.

 Tematyka przystanków:

  1. Park Dolny.
  2. Wiąz Łokietka.
  3. Oficyna dworska z 1735 roku.
  4. Ruiny dworu.
  5. Lamus (wozownia).
  6. Odwiert solanki.
  7. Panorama Gorców.
  8. Park Gorców.
  9. Wielopokoleniowa lipa.
  10. Drzewostan zniekształcony.
  11. Budowa geologiczna.
  12. Dziko rosnące rośliny użytkowe.
  13. Las półnaturalny.
  14. Sukcesja lasu na gruncie porolnym.
  15. Ekosystem polny.
  16. Panorama Gorców z Chabówki.

 

– Wokół Doliny Poręby

Przy dolnej stacji kolejki linowej w Koninkach rozpoczyna się ścieżka edukacyjna „Wokół Doliny Poręby”. Na pokonanie ponad siedmiokilometrowej trasy potrzeba ok. 4–5 godzin. Podczas wycieczki poznać można lasy regla dolnego i strefy przejściowej pomiędzy dolnym a górnym reglem z ich bogatą florą oraz fauną. Dowiemy się jak powstały gorczańskie glownepolany i na czym polega ich ochrona czynna. Tematyka ścieżki przybliża historię osadnictwa w rejonie Poręby Wielkiej, a także ukazuje charakter zabudowy zagórzańskiej wsi.
Na szczycie Suhory znajduje się górskie obserwatorium astronomiczne. Od dziesięciu lat placówka włączona jest do ogólnoświatowej sieci obserwatoriów, które prowadzą badania nad gwiazdami o dużych gęstościach zwanych. „białymi karłami”.

Wokół Doliny Poręby najkorzystniej wędrować w maju i czerwcu. Wtedy na polanach Suhora, Młynarska i Stare Izbiska kwitnie wiele gatunków rzadkich roślin, m.in. takich storczyków jak: stoplamek szerokolistny, storczyca kulista i gółka długoostrogowa.

Tematyka przystanków:

  1. Polana Tobołów.
  2. Las bukowy pod Suhorą.
  3. Polana Suhora.
  4. Zbocza Obidowca.
  5. Polana Młynarska.
  6. Stare Wierchy.
  7. Polana Stare Izbiska.
  8. Polana Polanki.
  9. Nad Porębą.

 

– Z Łopusznej na Jankówki

Ścieżka  edukacyjna “Z Łopusznej na Jankówki” udostępnia teren Gorczańskiego Parku Narodowego od strony południowej. Trasa jest bardzo urozmaicona. Z niewielkiej, lecz urokliwej doliny Chłapkowego Potoku wyprowadza na lokalny grzbiet górski z kulminacją Wyszniej. Duża część ściezki biegnie przez buczynę karpacką z okazami sędziwych buków i jodeł. Szczególnie atrakcyjne miejsca to trzy polany: Biedowa Młaka z oczkami wodnymi, Wysznia z punktem widokowym na Tatry i Pieniny oraz Jankówki – polana o wybitnych walorach florystycznych i krajobrazowych. Osobliwością jest okazała wychodnia skalna ukryta w lesie. Ostatni etap wędrówki to malownicza dolina potoku Łopuszna, w której znajduje się terenowa baza edukacyjna GPN „Gajówka Mikołaja”.
Na trasie, z pomocą barwnego przewodnika, można poznać bogactwo przyrodnicze lasów i polan, ciekawostki z życia roślin i zwierząt. Najwięcej interesujących obserwacji można przeprowadzić wiosną i latem – w okresie kwitnienia licznych gatunków roślin, m.in.: storczyków.

Tematyka przystanków:

  1. Buczyna karpacka. Rośliny kwiatowe runa leśnego.
  2. Świat roślin i zwierząt na Biedowej Młace.
  3. Wychodnia skalna pod Wysznią.
  4. Polana Wysznia. Wspomnienie o Sewerynie Goszczyńskim.
  5. Kwaśna buczyna górska.
  6. Storczyki na polanie Jankówki.
  7. Grzyby i porosty w życiu lasu.
  8. Cykl życiowy lasu. Drzewostan wielopiętrowy.
  9. Jodła. Gatunek lasotwórczy.

– Z Turbacza na Jaworzynę Kamienicką

W 2006 roku powstała kolejna ścieżka „Z Turbacza na Jaworzynę Kamienicką”, która rozpoczyna się w „sercu” Parku – na Hali Długiej. Jej trasa prowadzi przez polanę Gabrowską, Kiczorę na polanę Jaworzyna Kamienicka. Długość ścieżki to ok. 4 km. Przejście trasy i omówienie tematyki dziesięciu przystanków zajmie około 4 godzin.

Odwiedzający zapoznają się z problematyką ochrony przyrody w GPN, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony czynnej polan. Wędrując, zaobserwują różnice w szacie roślinnej polan wypasanych lub koszonych oraz tych, które nie są użytkowane. Zobaczą i poznają zbiorowisko leśne świerczyny górnoreglowej porastającej najwyższe szczyty Gorców.

Szczególną atrakcją ścieżki jest  torfowisko wysokie na Kiczorze.

Ścieżkę polecamy szczególnie osobom zainteresowanym historią użytkowania polan gorczańskich oraz wydarzeniami z okresu II wojny światowej.

Tematyka przystanków:

  1. Polana Wolnica.
  2. Bacówka na Hali Wzorowej.
  3. Przełęcz na Hali Długiej.
  4. Świerczyna górnoreglowa.
  5. Polana Gaborwska – szata roślinna.
  6. Polana Gabrowska – w czasie wojny.
  7. Kiczora.
  8. Torfowisko wysokie. Trzy Kopce.
  9. Polana Jaworzyna Kamienicka.
  10. Widok na zbocza Kudłonia.

– Partyzancką ścieżką na Turbacz

Ścieżka edukacyjna pt. „Partyzancką ścieżką na Turbacz” łączy treści historyczne i przyrodnicze. Podczas wędrówki  można poznać miejsca związane z  obecnością oddziałów partyzanckich działających w dolinie Łopusznej w latach 1943 – 1947, a także zobaczyć z bliska gorczańską przyrodę.

Początkowo trasa prowadzi doliną górskiego potoku. Jego wody i brzegi są środowiskiem życia wielu gatunków zwierząt. Dalsza wędrówka, ze względu na strome podejście, wymaga dobrej kondycji fizycznej. Ścieżka prowadzi grzbietem porośniętym  buczyną karpacką  na zarastającą świerkami polanę Świnie Czoło. Na mijanych polanach: Bukowinie Waksmundzkiej, Świderowej i Długich Młakach można spotkać interesujące gatunki roślin, owadów i ptaków. Z tych miejsc roztaczają się także rozległe panoramy. Na północy rysuje się masywna sylwetka Turbacza z głównym ramieniem Gorców i Halą Długą. Wyraźne wypiętrzenie Kiczory daje początek grzbietowi z kulminacją Wyszniej, który od wschodu zamyka dolinę Łopusznej. Na południu piętrzy się łańcuch Tatr, wzniesienia Pienin i Magury Spiskiej. Pomiędzy nimi a Gorcami rozciąga się Kotlina Orawsko-Nowotarska.  Opisana trasa jest najkrótszym i najszybszym dojściem z doliny potoku Łopuszna do schroniska PTTK pod Turbaczem. Jej końcowy odcinek (od przystanku 6) pokrywa się z niebieskim szlakiem turystycznym.  Pierwsze cztery przystanki ścieżki zlokalizowano na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego, a pozostałe na gruntach będących własnością wsi Waksmund. Polany położone na grzbiecie Bukowiny Waksmundzkiej należą do prywatnych właścicieli.

Tematyka przystanków:

  1. Gajówka Mikołaja.
  2. Górski potok.
  3. Puszcza karpacka w Gorcach.
  4. Obóz partyzancki „Pod Świnim Czołem”.
  5. Skrzydlaci mieszkańcy Gorców.
  6. Polana Bukowina Waksmundzka.
  7. Panorama na południe.
  8. Gorczański krajobraz.
  9. W świecie owadów.
  10. Schronisko na polanie Wolnica.